Przewodnik turystyczny

Tarnów i okolice
-

Tarnowska katedra

Kościół  pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny, nosi również tytuł Bazyliki Mniejszej. Tarnowska katedra tą godność uzyskała od Papieża Pawła VI w 1972 r. Jest to honorowe wyróżnienie przyznawane świątyniom ze względu na ich wyjątkową wartość zabytkową, liturgiczną, pielgrzymkową i duszpasterską. Znajduje się tu  również sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej. W nawie południowej mieści się łaskami słynąca, XVII Pieta, do której przybywają wierni z Tarnowa i okolic.

Z czego tarnowska katedra jest znana ?

Tarnowska katedra słynie z licznych i cennych pomników nagrobnych, które przyciągają rzesze  turystów z kraju jak i  z zagranicy. Dzieła te wyszły spod ręki takich mistrzów jak: Bartłomiej Berecci, Jan Maria Padavano czy Jan Pfister.

W prezbiterium usytuowane są dwa pomniki nagrobne - które zaliczane są do najwyższych pomników w Europie.

Jeden z nich dedykowany jest dwóm ostatnim przedstawicielom rodu Tarnowskich - hetmanowi Janowi Tarnowskiemu (1488 – 1561) oraz jego synowi Janowi Krzysztofowi (1537-1567). Ród ten władał Tarnowem do II poł. XVI w. Pomnik został wzniesiony przez Jana Marię Padavano w II poł. XVI wieku, w stylu renesansowym. Zgodnie z duchem epoki nagrobek nawiązuje swoim wyglądem do starożytnych, greckich świątyń. Poza tym cechuje go monumentalizm, harmonijna kompozycja i spokojna forma.W układzie poziomym umiejscowione zostały postacie Jana Tarnowskiego i jego syna. Sylwetki obu mężczyzn ułożone są w tzw. pozach sansowinowskich - czyli przedstawionych jako śpiące osoby. Cechą charakterystyczną tego dzieła jest prawie całkowity brak symboliki chrześcijańskiej - co współgra z  reformacją i jej ideologią, która rozwijała się w XVI stuleciu. Jedynym nawiązaniem do religii jest rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego, która jest zapowiedzią przyszłego zmartwychwstania. Przez wielu jest on niezauważany, gdyż znajduje się na samym szczycie monumentalnego dzieła. Natomiast łatwo widoczne są elementy sławiące chwałę i dokonania rodu wraz z jego ostatnimi przedstawicielami. Mowa tu o kartuszach z rodowymi herbami,  panopliach i reliefach, które ukazują największe victorie hetmana (bitwa pod Obertynem 1531, oblężenie Starodubia 1535, bitwa pod Chocimiem 1538). Pomnik wykonany z piaskowca, węgierskiego marmuru i alabastru. Jest to też również najwyższy pomnik w Europie o wymiarach 13,8 m wysokość i 6,6 m szeroki.

Po przeciwnej stronie zostało umiejscowione kolejne dzieło o imponujących rozmiarach (12,90 m wysokość, 7,90 m szerokość). Pomnik poświęcony Januszowi Ostrogskiemu i jego pierwszej żonie Zuzannie. Wzniesiony w I poł. XVII wieku, jeszcze za życia księcia Janusza, czego powodem był brak potomka, który zadbał by o pamięć przodka po jego śmierci. Sprawą sporną jest autorstwo tego pomnika, gdyż przypisuje się je  dwóm osobom - Janowi Pfister’owi z Wrocławia bądź niderlandczykowi Wilhelmowi den von Block’owi.  Dzieło reprezentuje już nową epokę - barok, którego nie sposób rozłączyć z kontrreformacją. O zmianach w architekturze, sztuce i mentalności ludzi świadczy forma i kompozycja pomnika, która znacznie różni się od nagrobka Tarnowskich, reprezentującego renesans.  Nagrobek cechuje, zgodnie z zasadami obowiązującego stylu - ruch i bogactwo formy. Poza tym nagrobek Ostrogskich przesycony jest elementami religijnymi i symbolami śmierci, które łatwo dostrzec. W centrum umiejscowiony został ukrzyżowany Jezus, natomiast pod krzyżem klęczą książęta Ostrogscy, którzy modlą się o swoje zbawienie. Nie są oni tak pewni tego, że powstaną z martwych i dostąpią zbawienia jak to było w przypadku Tarnowskich, wiek wcześniej. Pomnik wykonany z ciemnego marmuru i alabastru, co potęguje uczucie lęku przed śmiercią i wzmaga obawy o dostąpienie zbawienia.

W prezbiterium obok wyżej opisanych pomników nagrobnych znajdują się jeszcze dwa. Jeden z nich dedykowany jest Zofii Ostrogskiej z Tarnowskich - córce Jana hetmana Tarnowskiego. Natomiast kolejny, znajdujący się w pobliżu nagrobka Ostrogskich należy do Barbary Tarnowskiej - matki hetmana. Wzniesiony został na pocz. XVI wieku i jest to pierwsza próba przeszczepienia nowych, renesansowych wzorców na tutejsze tereny.  Próba ta nie do końca się powiodła. Wprawdzie w kompozycji pomnika odnajdujemy cechy renesansowe, jednak pozostałe elementy jak detale architektoniczne i ornamentyka ujawniają brak zrozumienia dla nowego prądu w sztuce. Najbardziej uwidacznia się to w reliefowej postaci zmarłej – która przypomina gotycką figurę Matki Boskiej spod krzyża. Najprawdopodobniej jest to dzieło tutejszego rzemieślnika, który głęboko osadzony był w sztuce gotyckiej, nie rozumiał nowego prądu w sztuce jakim był renesans.

Na uwagę zasługują jeszcze dwa renesansowe pomniki, wykonane w I poł. XVI wieku, przez Bartłomieja Bercciego. Pierwszy z nich usytuowany w południowej nawie, w dawnej kaplicy Rozesłania Apostołów należy do Barbary Tarnowskiej z Tęczyńskich - pierwszej żony Jana hetmana. Jej postać jest uważana za najpiękniejszą renesansową postać kobiecą na północ od Alp. Natomiast drugi nagrobek zw. Pomnikiem Trzech Janów, dedykowany został Janowi - ojcowi hetmana, Janowi - przyrodniemu bratu hetmana i Janowi Aleksandrowi - synkowi hetmana. Początkowo nagrobek znajdował się w prezbiterium i miał kompozycję pionową -był to pierwszy pionowy nagrobek w Polsce. Jednak, gdy przystąpiono do budowy nagrobka dla hetmana pomnik ten przeniesiono do kaplicy św. Anny  (dziś jest to nawa północna) i zmieniono jego układ na szeregowy - z powodu braku miejsca. Jednak to co wyróżnia to dzieło to postać dziecka. Wizerunki dzieci w dawnej sztuce nie były dość częste, dlatego też postać niemowlęcia, która umiejscowiona została na nagrobku świadczy o wyjątkowości pomnika. Intrygująca jest również twarzyczka dziecka, gdyż chłopiec jest przedstawiony z otwartymi oczkami i lekkim uśmiechem, co stanowi zagadkę dla współczesnych historyków sztuki.

Gotyckie ślady

Świątynia powstała w średniowieczu i pomimo późniejszych zmian możemy nadal odnaleźć pozostałości po tamtym okresie, a należą do nich portale i sklepienia.

W północnym przedsionku, który prowadzi do nawy północnej znajduje się surowy, ostrołukowy portal. Prawdopodobnie jest to najstarszy element kościoła.

Natomiast w kruchcie pod wieża znajdziemy kolejny  portal. Jest on późnogotycki z pocz. XVI stulecia. W przeciwieństwie do portalu z przedsionka północnego jest on profilowany i zamknięty u góry półkolem. Posiada on również drzwi z tego okresu obite blachą o motywie kratownicy.  Innym gotyckim elementem w tej części kościoła jest sklepienie krzyżowe wsparte na ceglanych żebrach.

Trzecim i ostatni portal który zasługuje na uwagę mieści się w południowym przedsionku, powstał na pocz. XVI wieku i możemy tu zaobserwować cechy stylu gotyckiego i renesansowego. Portal przedstawia Jezusa w “studni” - powstającego z grobu, który ukazuje swe rany na rękach. Towarzyszy mu Matka Boska Bolesna i św. Jan Apostoł. Widoczne są również gałązki winnej latorośli wraz z soczystymi owocami, którymi pożywiają się ptaszki. Natomiast poniżej przedstawiono niedźwiedzia i lisa - symbole zła, które usiłują zerwać owoce. Jest to nawiązanie do reformacji, która w tym okresie “wyniszczała” kościół. Całość uzupełniają dwa herby: Leliwa i Szternberk - herby dziadków hetmana Jana Tarnowskiego.

Przedsionek przekrywa późnogotyckie sklepienie krzyżowo - żebrowe o dekoracyjnych żebrach całych i uciętych.

Do przedsionka prowadzą brązowe drzwi z 1986 r. Wykonane wg projektu Cz. Dźwigaja, na ich odwrocie zamontowane zostały dawne drzwi tego wejścia, kute z XVI stulecia.

Poza tym w katedrze znajdują się liczne przykłady różnorodnych sklepień z tego okresu. Znajdziemy tu parę sklepień  gwieździstych i jedno piastowskie - siedmiopolowe.

Natomiast w tylnej części nawy głównej umieszczone zostały przepiękne stalle gotyckie z XV wieku. Skradzione w czasie II wojny światowej przez Niemców, szczęśliwie wróciły na swoje miejsce po zakończeniu działań wojennych.

UWAGA !!!

Podczas zwiedzania turyści proszeni są o zachowanie ciszy - ze względu na nieustanną adoracje Najświętszego Sakramentu.

Porządek nabożeństw

 Msze św. w niedzielę i święta: 6.00, 7.30, 9.00, 10.30, 12.00, 15.00, 16.30 (chrzty), 18.30 (łac.), 20.00;

W niedziele Msza św. o godz. 12.00 szczególnie dla dzieci.

 Msze św. w dni powszednie: 6.00, 7.00, 8.00, 9.00, 12.00, 18.00;

 Spowiedź Święta: codziennie 6.30 - 12.30; 18.00 - 18.30;

 Adoracja wieczysta: codziennie 9.30 - 18.00

 Dzień skupienia dla narzeczonych: III niedziela miesiąca w auli Jana Pawła II - 10.00;

 Nabożeństwa Maryjne: Maj i Październik - 18.00;

 Nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy: środa godz. 18.00;

 Modlitwa u stóp Matki Bożej Bolesnej: II piątek miesiąca - 12.00; 18.00;

 

 Nabożeństwo pierwszo sobotnie: po wieczornej Mszy św.;

Facebook

Copyright © Przewodnik Tarnowski - Kinga Smółka 2017 | Template by Joomla Templates

Przejdź do góry