Przewodnik turystyczny

Tarnów i okolice
-

Ludność żydowska w Tarnowie

O bytności Żydów w tej części Tarnowa świadczą do dziś zachowane nazwy ulic jak - Żydowska czy Wekslarska. Przed II wojną światową społeczność żydowska w mieście liczyła 25 tys. osób co stanowiło prawie 50 % wszystkich mieszkańców. Żydzi zajmowali się w głównej mierze handlem i rzemiosłem, jednak  byli wśród nich wielcy przemysłowcy, bankierzy, lekarze i prawnicy. Przedstawiciele żydowscy zasiadali również we władzach miejskich i sprawowali ważne funkcje. Za przykład można tu wskazać dr Eliasza Goldhammera, który był pierwszym żydowskim wiceburmistrzem w Tarnowie. Złe czasy nastały dla Żydów wraz z nastaniem okupacji hitlerowskiej. Zniszczono żydowskie synagogi, skonfiskowano majątki, zmuszano do ciężkiej pracy. Utworzono również getto, w którym umieszczono ludność z Tarnowa  i okolic, w sumie ok. 40 tys. osób. W latach 1942 – 1943 przeprowadzono akcje likwidacyjną, podczas której zabijano miejscowych Żydów.

Czy w Tarnowie zachowały się pamiątki po ludności żydowskiej? 

Do chwili obecnej przetrwało kilka miejsc przypominających nam – współczesnym, dawnych mieszkańców Tarnowa. Ich krótkie opisy prezentujemy poniżej.

Muzeum Okręgowe w Tarnowie – Rynek 3 – wystawa pn. To właśnie Tarnów – wielcy Tarnowianie prezentuje również przedmioty związane z ludnością żydowską – dawnymi mieszkańcami miasta.

Bima (plac Rybny) - pozostałość po Starej Synagodze wzniesionej w XVII stuleciu. Był to murowany budynek wzniesiony na planie kwadratu, zniszczony w czasie II wojny światowej przez Niemców. Ocalała tylko bima - z ceglanym baldachimem, wspartym na czterech kolumnach.

Pamiątkowa tablica (ul. Żydowska) - wmurowana na elewacji jednego z budynków, tuż koło rynku. Tablica upamiętnia masakrę Żydów z 1942 r., jaka miała miejsce na tarnowskim rynku.

Rytualna mykwa (pl. Więźniów Oświęcimia) - wzniesiona w pocz. XX w., w stylu mauretańskim, służyła do rytualnych kąpieli przed żydowskimi modłami i świętami. W czasie II wojny światowej Niemcy używali jej do dezynfekcji i kąpieli tarnowskich Żydów przed wywozem do obozów. Natomiast z 13 na 14 czerwca 1940 r. w budynku mykwy hitlerowcy przetrzymywali ok. 753 mężczyzn, by następnie wywieźć ich do Oświęcimia - był to pierwszy transport więźniów do tego obozu zagłady.  Na tym terenie było usytuowane tarnowskie getto, gdzie miało przebywać ok. 40 tys. Żydów z Tarnowa i okolic.

Ulica dr Eliasza Goldhammera - ulica poświęcona pierwszemu żydowskiemu burmistrzowi, którego kadencja przypada na lata 1906 - 11. Od tego momentu każdorazowo wybierany wiceburmistrz był pochodzenia żydowskiego.  Na ulicy, w budynku nr 1 mieścił się najdłużej czynny dom modlitwy do 1993 r., w budynku nr 3 znajdował się hotel Hermana Soldingera. Natomiast w budynku nr 5 swoją siedzibę miało Żydowskie Towarzystwo Kredytowe. Jeszcze do tej pory na elewacji budynku nr 6 widoczne są napisy w j. Polskim i jidisz, reklamujące danie restauracyjne.

Cmentarz żydowski (ul. Szpitalna) - założony w XVI wieku na terenie wsi Pogwizdów. Jest to jeden z największych (3,2 ha) i najlepiej zachowanych cmentarzy w poł. Polsce.  W czasie II wojny światowej na terenie cmentarza, grzebano Żydów, którzy zabijani byli w masowych egzekucjach na terenie miasta lub cmentarza. Na takim masowym grobie, zaraz po wojnie została umieszczona złamana kolumna z Synagogi Nowej (która została całkowicie zniszczona w czasie wojny) - jest to symbol nagłej śmierci, jaka spotkała Żydów w czasie II wojny światowej. Niemym świadkiem tamtych wydarzeń jest również brama prowadząca na cmentarz (oryginał znajduje się w Muzeum Holokaustu w USA).

 

 

 

Facebook

Copyright © Przewodnik Tarnowski - Kinga Smółka 2017 | Template by Joomla Templates

Przejdź do góry